انجمن علمی حسابداری دانشگاه پیام نور قم

حسابرسي چيست؟

حسابرسي چيست؟,حسابداري ،حسابرس، قوانين ومقررات ،قانون تجارت، قانون ماليات، قانون ديوان محاسبات، استاندارد حسابداري ‏استاندارد حسابرسي، اقتصاد، مديريت، حسابدار رسمي، مشاوره مالي مشاوره ماليلتي، بورس

حسابرسي چيست؟
تعريف و هدف حسابرسي
حسابرسي يعني بازرسي جستجو گرانه مدارك حسابداري و ساير شواهد زير بناي ‏صورتهاي مالي .حسابرسان از راه كسب آگاهي از سيستم كنترل داخلي و بازرسي ‏مدارك،مشاهده داراييها،پرسش از منابع داخل و خارج شركت و اجراي ساير روشهاي ‏رسيدگي ،شواهد لازم را براي تعيين اين كه صورتهاي مالي، تصويري مطلوب و به نسبت ‏كامل از وضعيت مالي شركت و فعاليتهاي آن در طول دوره مورد رسيدگي ارائه مي كند يا ‏خير،گردآوري مي كنند. ‏
يااينكه حسابرسي فرايندي است منظم و با قاعده جهت جمع آوري و ارزيابي ‏بيطرفانه شواهد درباره ادعاهاي مربوط به فعاليتها و وقايع اقتصادي،به منظور تعيين درجه ‏انطباق اين ادعاها با معيارهاي از پيش تعيين شده و گزارش به افراد ذينفع.‏

‏ ‏ ‏
‏ فلسفه و جايگاه حسابرسي
براي اينكه فلسفه حسابرسي روشن شود لازم است نقش حسابرسي كه بيان ‏كننده عوامل موثر در تعيين نقش حسابرسي است بيان گردد . اين نظريه ها كه در ‏مجموع فلسفه حسابرسي را تشكيل مي دهند بطور موثر از اوائل دهه 1960 ميلادي ‏شكل گرفته اند و بتدريج تكامل يافته اند . مدلهاي نقش حسابرسي ريشه در جامعه ‏شناسي دارند . به اعتقاد جامعه شناسان موقعيت و وظيفه هر شخص در اجتماع توسط ‏انتظارات جامعه تعيين مي شود . آقاي حميد راوي در مجله حسابرس در رابطه با فلسفه ‏حسابرسي نظرات زير را بيان كرده است :‏
نظريه شبه قضائي
بر طبق اين نظريه ، نقش حسابرسان را قانون تعين ميكند و قانون از طريق اعطاي ‏اختياراتي به حسابرسان براي آنها نقشي شبيه قاضي قائل است . مثلا طبق ماده 148 ‏اصلاحيه قانون تجارت ايران مصوب سال 1347 بازرسان مكلفند درباره صحت و درستي ‏صورت دارايي و صورت حساب دوره عملكرد و سود و زيان و ترازنامه اي كه مديران براي ‏تسليم به مجمع تهيه مي كنند و همچنين درباره صحت مطالب و اطلاعاتي كه مديران در ‏اختيار مجامع عمومي گذاشته اند اظهار نظر كنند . از جمله اختياراتي كه قانون به بازرس ‏مي دهد ، دسترسي كامل به مدارك و سوابق شركت و انجام هرگونهرسيدگي و ‏تحقيقي است كه لازم بداند . بدين ترتيب در مدل فوق نقش حسابرس در ارتباط با ‏صورتهاي مالي صاحبان كار ، مشابه نقش قاضي است در ارتباط با دعاوي قانوني .‏
نظريه مسئوليت اجتماعي
برخي استدلال مي كنند كه نقش حسابرس را نمي توان در چارچوب مسئوليتهاي ‏صرفا قانوني محدود كرد انتظارات جامعه مسئوليتهاي ديگري را در مقابل حسابرس قرار ‏مي دهد، اين نظرات بطور خلاصه چنين است :‏
‏1-    كشف تقلب و كارهاي غيرقانوني مديران‏
‏2-    گزارش درمورد كارائي و شايستگي مديران‏
‏3-    گزارش در مورد كنترلهاي داخلي شركتها‏
‏4-    حفظ منابع ساير استفاده كنندگان از صورتهاي مالي ‏
نظريه مباشرت و نظارت
براساس اين نظريه مديران مباشران سهامداران تلقي مي شوند . مديران عبارتند ‏از متخصصيني كه سهامداران كار اداره و مديريت وجوه خود را به آنها محول نموده اند . در ‏اين نظريه فرض بر اين است كه تمامي اطراف قضيه رفتار منطقي و معقول دارند ، ‏همچنين فرض مي شود كه سرمايه گذاران از خطرات فريبكاري مديران آگاهند و مديران ‏نيز از نگراني سهامداران از اين بابت اطلاع دارند . به همين علت مديريت شركت ، خود ‏علاقمند به حسابرسي صورتهاي مالي شركت است . يكي از راههاي آسوده خاطر ‏كردن سرمايه گذاران ارائه صورتهاي مالي حسابرسي شده است . اين بدان معناست كه ‏مديريت شركت خود علاقمند به حسابرسي صورتهاي مالي شركت است و اعتقاد دارد ‏كه اگر كيفيت حسابرسي مطلوب نباشد ، سرمايه گذاران به مديريت شركت و صحت ‏عمل او شك مي كنند و در نتيجه ريسك سرمايه گذاري خود را بالاتر ارزيابي مي كنند و ‏لذا حاضرند سهام شركت را به بهاي كمتر خريداري كنند . اين امر موجب مي شود كه ‏هزينه هاي تامين مالي شركت افزايش يابد و رشد شركت با كندي مواجه شود ، بنابراين ‏نظريه ، مديريت خود داراي انگيزه هاي قوي جهت تاكيد بر ارتقاي كيفيت نظارت است و ‏خواهان حسابرسي مستقل مي باشد . اين مدلها همزمان با تاكيد متقابل بر يكديگر در ‏تعيين نقش كنوني حسابرس و نحوه گزارشگري دخالت داشته اند ، در عين حال ، مدل ‏مسئوليت اجتماعي حسابرس بيش از مدلهاي ديگر پاسخگويي تحولات اخير گزارشگري ‏است .‏
انواع حسابرسي
صاحبنظران تقسيم بندي هاي مختلفي از انواع حسابرسي ارائه كرده اند. به عنوان ‏مثال آقاي آرنز(arens) در كتاب نگرش جامعي بر حسابرسي، حسابرسي را به 3 نوع ‏عملياتي، مالي و رعايت تقسيم بندي كرده است.‏
تقسيم بندي ديگري نيز در اين رابطه وجود دارد كه يكي در اين جا ذكر مي شود:‏
‏- انواع حسابرسي از نظر تابعيت سازماني:‏
حسابرسي مستقل: اين نوع حسابرسي توسط افرادي مستقل از شركت صورت ‏مي پذيرد كه كاركنان واحد مورد رسيدگي نمي باشند و انتخاب آنها به عهده واحد مورد ‏رسيدگي نيست.‏
‏- حسابرسي داخلي: معمولاً اين نوع حسابرسي در مؤسسات بزرگ مشاهده مي ‏شود. حسابرسان داخلي در اركان مؤسسات مورد حسابرسي هستند و در چارت ‏سازماني مؤسسه جايي براي آنان در نظر گرفته شده و حدود وظايف و اختيارات آنان ‏روشن شده است.‏
هدف اصلي حسابرسي داخلي، ارزيابي نحوه انجام وظايف محول بر واحدهاي ‏مختلف مؤسسه است. كاركنان حسابرسي داخلي معمولاً زير نظر مدير عامل يا مقام ‏ارشد ديگري مي باشند. اين موقعيت بالا در ساختار سازماني مؤسسه، اطمينان مي ‏دهد كه حسابرسان داخلي به اكثر واحدهاي مؤسسه دسترسي داشته باشند. لازم ‏است حسابرسان داخلي مستقل از رؤساي قسمتها و مديراني باشند كه كار آنان را ‏حسابرسي مي كنند.‏
‏- انواع حسابرسي از نظر دليل ارجاع كار:‏
حسابرسي الزامي: مانند حسابرسي شركت هاي سهامي عام مطابق مقررات ‏بورس اوراق بهادار تهران.‏
حسابرسي اختياري: در چنين حالتي انجام حسابرسي يك كنترل اختياري است و ‏مي تواند توسط صاحبان سهام مورد درخواست واقع نشود.‏
‏-         انواع حسابرسي از نظر نوع رسيدگي:‏
‏-    حسابرسي صورت هاي مالي: عبارت است از اظهار نظر تخصصي نسبت به ‏مطلوبيت صورت هاي مالي در چارچوب اصول پذيرفته شده حسابداري. اين نوع ‏حسابرسي كه توسط مؤسسات حسابرسي صورت مي پذيرد، بررسي صورت هاي مالي ‏شامل ترازنامه،صورت هاي سود و زيان يا سود (زيان) انباشته و گردش وجوه نقد و ‏يادداشت هاي همراه را شامل مي شود.‏
حسابرسي رعايت: حسابرسي رعايت عبارت است از جمع آوري و ارزيابي شواهد ‏به منظور دستيابي به يافته هايي در خصوص رعايت قوانين و دستور العمل ها و ارئه ‏گزارش در اين رابطه. لازم به ذكراست كه معيار در حسابرسي رعايت از پيش تعيين شده ‏است . اين معيار مي تواند در قالب قوانين
‏ مالياتي و از اين قبيل باشد. از اينرو حسابرسي هيچ گونه نقشي در رابطه با ‏تعيين وتشخيص معقول با مناسب بودن معيار ندارد.‏
حسابرسي ويژه: نوع خاصي از حسابرسي است كه موضوعي مشخص و از پيش ‏تعيين شده را در بررسي مي كند و ممكن است به درخواست صاحبان سهام مؤسسه ‏حسابرسي شونده و يا غير از آن صورت پذيرد. از جمله مواردي كه اين نوع حسابرسي ‏انجام مي گيرد عبارت است از:‏
‏- كشف تقلب و سوء استفاده كاركنان يا مديريت در شركت
‏- مطابقت صورت هاي مالي با قرادادهاي منعقده.‏
حسابرسي عملياتي: فرايندي است منظم و با قاعده كه به ارزيابي كارآيي، اثر ‏بخشي، و رعايت صرفه هاي اقتصادي يك سازمان چارچوب كنترل هاي مديريتي و گزارش ‏نتايج ارزيابي همراه با ارائه پيشنهادات و توصيه هاي اصلاحي به افراد ذيصلاح مي پردازد ‏و نهايتاً منجر به استفاده بهينه از منابع سازماني و ارتقاء بهره وري آن خواهد شد.‏
عموماً حسابرسان در حسابرسي عملياتي در مورد كليه علميات شركت اظهار نظر ‏نمي كنند، بلكه يافته ها و نتيجه گيريهاي خود را در مورد عملكردها، فرايندها و روش ‏هاي كنترل داخلي خاص كه مي تواند بطور كاراتر و اثر بخش تر انجام گيرد بيان مي كنند. ‏
تا كنون در ايران حسابرسي عملياتي به شكل گسترده انجام نمي پذيرد در ‏صورتيكه امكانات اجراي اين نوع حسابرسي فراهم آيد، انتظار مي رود مزاياي زير كه ‏نتيجه اين نوع حسابرسي است فراهم آيد:1- شناسايي آن دسته از هدف ها، سياست ‏ها و روش هاي سازماني كه تا كنون تعريف نشده باقي مانده اند.‏
‏2- ارزيابي اثر بخشي سيستم هاي كنترل مديريت‏
‏3- ارزيابي ميزان قابليت اطمينان و فايده گزارش هاي مديريت‏
‏4- شناسايي تواناييها و فرصت هاي بالقوه به منظور بهبود سودآور، افزايش درآمدو ‏كاهش هزينه ها.‏
‏5- ارزيابي ميزان رعايت هدف ها، سياست ها و رويه هاي سازماني‏
‏6- شناسايي معيارهاي اندازه گيري ميزان نيل به هدف هاي سازمان.‏
‏7- شناسايي راهكارهاي جايگزين.‏
‏8- ارزيابي مستقل و بيطرفانه عمليات مشخص‏
‏9- شناسايي اشكالات نقاط ضعف و دلايل بروز آنها
حسابرسي مبتني بر سيستم:‏
ويژگي اصلي اين نحوه عمل، اتكاء بر سيستم كنترل داخلي به عنوان مبنايي جهت ‏حصول اطمينان از قابليت اعتماد اطلاعات منعكسه در حساب هااست. در اين روش، ‏كنترل هاي داخلي به منزله يك منبع جديد شواهد حسابرسي در كنار آزمون هاي ‏تفصيلي، نقش اساسي پيدا مي كنند. بدين لحاظ هر گاه كنترل هاي داخلي صاحبكار ‏موثر ارزيابي گردد، حسابرس قادر خواهد بود براي كسب بخشي از اطمينان لازم در مورد ‏صحت سوابق حسابداري به كنترل هاي مزبور اتكا نمايد.‏
حسابرسي مبتني بر ريسك: «در اين روش با استفاده از روش هاي آماري، ميزان ‏شواهد مورد لوزم جهت ارائه اظهار نظر تعيين مي شود و با در نظر گرفتن سطح اطمينان ‏و پيش بيني زمان و هزينه، استراتژي كلي حسابرسي پايه ريزي مي شود. استفاده از ‏روش مذكور مزايايي چون كاهش هزينه و زمان عمليات جسابرسي را به همراه خواهد ‏داشت».‏
قابل ذكر است كه هم اكنون روش حسابرسي مورد استفاده در ايران، حسابرسي ‏مبتني بر سيستم مي باشد.‏
تحول در متدولوژي حسابرسي:‏
متدولوژي حسابرسي همگام با شناخت روش هاي مورد استفاده و روشن شدن ‏كاستي هاي اين روش ها به منظور بالابردن اعتماد عمومي نسبت به گزارش هاي ‏حسابرسي و قابليت دفاع از آنها و نيز به دليل پيچيدگي روزافزون فعاليت هاي مربوط به ‏كسب و كار، تغيير يافته است. تغييرات كيفي در متدولوژي حسابرسي اغلب در مقاطعي ‏از زمان صورت گرفته كه نارسايي هايي روش هاي موجود در محافل حرفه اي و يا محاكم ‏قضايي كشورها مورد سؤال قرار گرفته و دست اندركاران اين حرفه را به چاره جويي جهت ‏رفع نارسايي ها و نهايتاً تكميل و اصلاح و نحوه كلي حسابرسي را داشته است. در اين ‏مسير تكامل روش هاي زير را مي توان يافت:‏
حسابرسي مبتني بر سند رسي يا" حسابرسي رويدادهاي مالي":‏
اين نحوه عمل حسابرسي ، سندرسي را مبناي اصلي كار قرار مي دهد و معاملات ‏را به طور نمونه يا كامل از نقطه نظر مستندات و شواهد اعتبار و دقت ثبت هاي ‏حسابداري مورد سند رسي قرار مي دهد. كنترل محاسبات، بررسي طبقه بندي ‏رويدادهاي مالي و تطبيق صورت هاي مالي با دفاتر، بخشي از بررسي هاي اين نحوه ‏عمل است.‏
حسابرسي مبتني بر ترازنامه:‏
در اين نحوه عمل حسابرسي، حسابرس كوشش خود را بر اثبات اقلام مندرج در ‏ترازنامه متمركز مي نمايد. در اين روش فرض بر اين است كه وجود دارايي ها و بدهي ها ‏مؤيد وقوع معاملات و نقل وانتقالات مالي مربوط است. مزيت اين نحوه عمل، صرفه ‏جويي در مدت زمان حسابرسي و انجام آن در يك مرحله بعد از پايان سال مالي است. ‏اين روش هر چند وجود دارايي ها و بدهي ها را اثبات مي كند، ليكن شواهدي حاكي از ‏اعتبار معاملات ثبت شده بدست نمي دهد.‏
وظيفه حسابرس خارجي
همانگونه كه از محتواي دو هدف فوق الذكر استنباط مي شود وظيفه حسابرس ‏خارجي صرفاً رسيدگي به صورتهاي مالي و ارزيابي عملكرد مالي شركت مزبور در ‏چارچوب قوانين و مقررات پذيرفته شده و مواد اساسنامه شركت است . در حقيقت هدف ‏حسابرس از رسيدگي به صورتهاي مالي طبق استانداردهاي پذيرفته شده حسابرسي ‏عبارت است ازاظهار نظر نسبت به اينكه آيا صورتهاي مالي و نتايج و تغييرات در وضعيت ‏مالي را طبق اصول مورد قبول حسابداري كه بطور يكنواخت اعمال شده است بنحو ‏مطلوب نشان مي دهد يا خير ‏
تحول هدف هاي حسابرسي
هدف اصلي از حسابرسي در سال هاي قبل از ابتداي قرن بيستم كشف تقلب بود. ‏در نيمه اول اين قرن، هدف حسابرسي از كشف تقلب فاصله گرفت و به سوي هدف ‏جديد يعني اين كه آيا صورت هاي مالي را منصفانه ارئه مي دهد يا خير تغيير كرد. به ‏عبارت صحيح تر: «هدف از حسابرسي صورت هاي مالي اين است كه حسابرس بتواند ‏درباره اين كه صورت هاي مزبور از تمام جنبه هاي با اهميت طبق اصول متداول ‏حسابداري تهيه شده است اظهار نظر كند».‏
كشف تقلب هنوز به عنوان يكي از هدف هاي جزئي حسابرسي مطرح است، چرا ‏كه وجود تقلب يا اشتباه به طور مؤثري بر اظهار نظر حسابرس نسبت به صورت هاي ‏مالي تأثير مي گذارد.‏
نقش اصلي حرفه حسابرسي ‏
دليل اصلي وجود حرفه حسابرسي مستقل افزايش اعتبار صورت هاي مالي است. ‏اجراي اين نقش، حسابرسان را در موقعيتي منحصر به فرد در جامعه قرار مي دهد. اعتبار ‏دادن به صورت هاي مالي به معناي ايجاد اطمينان از مطلوبيت ارائه و قابيليت اتكاي آنها ‏ست. افرادي صلاحيت افزايش صورت هاي مالي را دارند كه:‏
اولاً: صلاحيت فني لازم براي اجراي يك رسيدگي را داشته باشند.‏
ثانياً: مستقل از شركت مورد رسيدگي باشند تا جامعه نسبت به واقع بيني و بي ‏طرفي آنان اطمينان حاصل كند.‏
استفاده از عبارت حسابرسي شده در صورت هاي مالي به اين معناست كه ‏ترازنامه، صورت سود و زيان، سود و زيان انباشته و صورت گردشي وجود نقد شركت ‏همراه يك گزارش حسابرسي است كه توسط حسابرسان مستقل تهيه شده كه در آن ‏نظر حرفه اي خودر را نسبت به مطلوبيت ارائه صورت هايمالي شركت اظهار كرده اند.‏