|
زمينه: قوانين و مقررات ارائه دهنده: [دكترپرويز دلداده جاويد /عضو انجمن اقتصاددانان ايران]
ماليات بر ارزش افزوده نوعي ماليات بر مصرف است كه هم اكنون بر بيش از ۱۲۰كشور جهان اجرا مي شود. اين ماليات در واقع نوعي ماليات بر فروش كالا و خدمات چند مرحله اي است كه طي مراحل زنجيره واردات توليد ، توزيع ، مصرف با نرخ ماليات ثابت ( غير تصاعدي ) اعمال مي شود و در نهايت مصرف كنندگان نهايي، تنها پرداخت كننده واقعي آن هستند / نظام ماليات بر ارزش افزوده به دليل انتقال ماليات از بخش توليد به مصرف و در برگرفتن كليه مبادلات اقتصادي موجبات نظام مالي را فراهم كرده و منبع مناسب و قابل اتكايي نيز براي تأمين درآمدهاي دولت خواهد بود. مهم ترين ويژگي و مزاياي ماليات بر ارزش افزوده عبارتند از: تأمين بخش قابل ملاحظه اي از درآمدهاي دولت ماليات بر ارزش افزوده در بسياري از كشورها، به عنوان يك منبع جديد درآمدي به منظور افزايش درآمد دولت به كاربرده شده است. اين ماليات در بر گيرنده طيف وسيعي از كالاها و خدمات است و درآمد قابل توجهي براي دولت ايجاد مي كند، ضمن آنكه به دليل وسعت پايه مالياتي و پائين بودن نرخ مالياتي درآمد ماليات بيشتري را نصيب دولت مي كند و اين امر بدون از بين بردن انگيزه توليد صورت مي پذيرد. به اين ترتيب امكان فرار مالياتي در ماليات بر ارزش افزوده، به دليل كمتر بودن نرخ مالياتي آن در مقايسه با ساير ماليات ها با پايه محدود كاهش مي يابد. درآمدهاي ناشي از اجراي ماليات بر ارزش افزوده نسبت به ديگر ماليات ها از ثبات و انعطاف بيشتري برخوردار است. در زمان رونق اقتصادي، اين نوع ماليات، برارزش افزوده، كالا ها و خدماتي اعمال مي شود و با افزايش سطح توليد و ارزش افزوده ميزان وصولي از اين منبع افزايش مي يابد / از طرف ديگر در زمان ركود اقتصادي ، با كاهش سطح توليدات و ارزش افزوده مؤسسات اقتصادي، وصولي از ماليات بر ارزش افزوده نيز تقليل مي يابد و در نتيجه از فشار فزاينده بار مالياتي بر طبقات جامعه در زمان ركود كاسته مي شود. همچنين ماليات بر ارزش افزوده بر پايه گسترده، اعمال و به قيمت هاي جاري محاسبه مي شود، در نتيجه تغيير جزئي اين ماليات فوراً به افزايش و يا كاهش در آمدها مي انجامد، لذا اين ماليات ابزار مالياتي قابل انعطافي است كه مقامات مالي كشور مي توانند به هنگام اعمال سياست هاي تثبيت اقتصادي از آن استفاده كنند. ايجاد انگيزه سرمايه گذاري و توليد اجراي ماليات بر ارزش افزوده همواره با لغو ماليات هاي ناكارآمد اختلال زا همراه خواهد بود / لذا جايگزيني ماليات بر ارزش افزوده با اين ماليات ها شرايط بهتري را براي توليد به وجود مي آورد. علاوه بر آن به دليل اعمال نرخ صفر براي صادرات، قيمت هاي نسبي صادرات در مقايسه با قيمت هاي جهاني ارزان تر شده و به ابزاري براي تشويق توليد داخلي تبديل مي شود. نهايتاً اينكه خنثي بودن و آثار ضعيف تورمي اين ماليات نيز آن را به ابزاري كمكي براي توليد تبديل كرده است. ماليات بر ارزش افزوده باعث افزايش درآمد مي شود و اين افزايش درآمد مالياتي مي تواند موجب كاهش كسري بودجه، استقراض بخش عمومي، نرخ بهره و بنابراين تحريك سرمايه گذاري شود. ماليات بر ارزش افزوده مي تواند خطر تورم ناشي از كسر بودجه را كاهش دهد. همچنين اجراي ماليات بر ارزش افزوده تمهيدات حقوقي و قانوني لازم را براي روش خوداظهاري ايجاد مي كند زيرا در واقع اين ماليات براساس روش خود اظهاري اجرا مي شود بنابراين هزينه وصول اين نوع ماليات پائين است / خود كنترلي بودن يكي ديگر از ويژگي هاي ماليات بر ارزش افزوده است كه به شفاف سازي مبادلات و فعاليت هاي اقتصادي كمك مي كند و در نتيجه موجب سهولت اعمال انواع ديگر ماليات مي شود. خود كنترلي بودن بدين معناست كه پرداخت كنندگان ماليات در هر مرحله اي از زنجير توليد، توزيع، روي پرداخت ماليات در مراحل پيش از خود نظارت مي كنند. در اين سيستم، اگر بنگاهي ماليات را كمتر از حد واقعي آن اعلام كند و يا ماليات مربوط به خود را نپردازد، اين ماليات در زنجيره توليد وتوزيع به خريدار بعدي منتقل مي شود. به همين دليل خريداران تمايلي به خريد كالاهايي كه ماليات آنها پرداخت نشده است ندارند / به عبارت ديگر، اگر بنگاهي كالاهايي را خريداري كند كه ماليات آنها پرداخت نشده باشد ، در اين صورت وي اعتبار مالياتي كمتري خواهد داشت و متعاقباً بدهي بيشتري به وي تعلق مي گيرد. كمترين تأخير در عمليات و صول اين نوع ماليات ماليات بر ارزش افزوده بر خلاف ماليات بر درآمد كه معمولاً در پايان سال مالي قابل وصول است، از كمترين نوسان برخوردار است، زيرا تقاضا براي كالاها و خدمات طي زمان استمرار داشته و لذا دولت در پرداخت هاي خود با مشكل مواجه نمي شود و اين خود سبب ايجاد يك منبع درآمدي با ثبات و در عين حال انعطاف پذير براي دولت مي شود. تشويق صادرات چون اساساً اين ماليات با هدف اصابت به مصرف داخلي صورت مي گيرد، بنابراين در اين سيستم، صادرات مشمول نرخ صفر است. به عبارت ديگر، چه افرادي كه به عنوان توريست كالاي داخلي را خريداري و از كشور خارج مي كنند و چه بنگاهايي كه در امر صادرات كالا و خدمات فعاليت دارند، با ارائه مدارك لازم، كليه ماليات هاي پرداخت شده بر ارزش افزوده در مراحل مختلف را يكجا باز پس مي گيرند و اين عاملي براي تشويق صادرات به شمار مي آيد / تسهيل ورود به پيمان هاي منطقه اي و بين المللي برخي از پيمان هاي منطقه اي بنا به دلايلي نظير ايجاد وحدت نظام مالياتي در مناسبات اقتصادي كشورهاي عضو به سمت افزايش كارايي، گسترش صنعت، استفاده از مزاياي بي طرفي و خنثي بودن، آسيب نرساندن به كالاهاي وارداتي و گسترش رقابت داخلي ، ماليات بر ارزش افزوده را به عنوان شرط عضويت براي اعضا تعيين كرده اند.به طور كلي عضويت در پيمان هاي منطقه اي از جمله موارد ديگري است كه برخي كشورها را به مدرن سازي نظام مالياتي و استفاده از ماليات بر ارزش افزوده هدايت مي كند. امروزه ماليات بر ارزش افزوده مكانيزمي است كه ضمن پايداري درآمدهاي عمومي كشور، به ابزاري براي يكسان سازي سازمان و ساختار مالياتي كشورهاي عضو اتحاديه هاي منطقه اي تبديل شده است. به دليل وسيع بودن پايه ماليات بر ارزش افزوده، مي توان اين ماليات را با نرخي كمتر از ماليات بر فروش مرتبط با بخش هاي مختلف بازرگاني اعمال كرد و امكان كاهش فرار در ماليات بر ارزش افزوده را فراهم آورد. با توجه به ويژگي هاي ياد شده، ماليات بر ارزش افزوده مي تواند ساختاري كارآمد جهت بهبود سيستم مالي كشور قلمداد شود./ منبع: ايران | 
