بورس و تاریخچه آن

باتوجه به نقش بورس اوراق بهادار در بهبود ساختار اقتصادی و به دنبال آن رشد و توسعه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، بررسی وضع بورس اوراق بهادار و توانایی این بازار برای تحقق اهداف ملی به عنوان منبع اصلی تأمین مالی، باید مورد توجه قرار گیرد. در صورتی كه بورس اوراق بهادار كارآیی لازم را برای تخصیص بهینه منابع، جمع آوری و هدایت سرمایه به سمت واحدهای فعال و مولد، نداشته باشد و در شرایطی فعالیت كند كه پیش نیازهای ساختاری و بسترهای مناسب به منظور فعالیت در بازار سرمایه موجود نباشد و برنامه ریزان و سیاستگذاران اقتصادی از آن حمایت نكنند، مشكلات پیچیده و بغرنجی را از نظر اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به دنبال خواهد داشت. از سوی دیگر، در صورت فراهم بودن شرایط لازم، بورس اوراق بهادار بازاری است كه می تواند سرمایه های موردنیاز بخش های مختلف اقتصادی كشور را جمع آوری و آن را به سمت فعالیت های مولد هدایت كند.

● بورس اوراق بهادار تهران

ریشه های ایجاد بورس اوراق بهادار در ایران به سال ۱۳۱۵ باز می گردد كه یك بلژیكی به نام وان لوترفلد درباره تأسیس یك بورس اوراق بهادار در تهران بررسی هایی انجام داد و طرح قانون، اساسنامه و نظام نامه داخلی آن را نیز تهیه كرد. البته با آغاز جنگ جهانی دوم، تمام كارهای انجام شده متوقف شد.در فاصله سال های ۱۳۳۳ تا ۱۳۴۴ بررسی های مختلفی درباره تأسیس بورس اوراق بهادار و مسائل مربوط انجام شد كه در نتیجه آن نحوه تأسیس و اداره بورس، تشكیلات و سازمان آن و كیفیت تصدی دولت كم و بیش مشخص شد. در اردیبهشت ۱۳۴۵ لایحه قانون تشكیل بورس اوراق بهادار از سوی مجلس شورای ملی به تصویب رسید. این قانون از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی به بانك مركزی ابلاغ و از آن درخواست شد كه نسبت به اجرای مفاد قانون مزبور اقدام كند اما در عمل به دلیل عدم آمادگی بخش صنعتی و بازرگانی، بورس تهران در بهمن ۱۳۴۶ فعالیت خود را با انجام چند معامله روی سهام بانك توسعه صنعتی و معدنی- به عنوان بزرگ ترین مجتمع واحدهای تولیدی و اقتصادی آن زمان- آغاز كرد. در این بین، اعطای معافیت های مالیاتی به شركت ها و مؤسسه های پذیرفته شده در بورس در ایجاد انگیزه برای عرضه سهام آن ها نقش مهمی داشته است.همچنین، با تصویب قانون گسترش مالكیت سهام واحدهای تولیدی در اردیبهشت ،۱۳۵۴ مؤسسه های خصوصی و دولتی مكلف شدند به ترتیب ۴۹ و ۹۹ درصد سهام خود را به مردم عرضه كنند.در سال های قبل از پیروزی انقلاب اسلامی(سال های۱۳۵۷-۱۳۴۶ )، تعداد شركت ها، بانك ها و شركت های بیمه پذیرفته شده از ۶ شركت با ۲‎/۶ میلیارد ریال سرمایه در سال ۱۳۴۶ به ۱۰۵ شركت با بیش از ۲۳ میلیارد ریال در سال ۱۳۵۷ افزایش یافت. همچنین، ارزش مبادلات در بورس تهران از ۱۵ میلیون ریال در سال ۱۳۴۶ به بیش از ۱۵۰میلیارد ریال در سال ۱۳۵۷ افزایش یافت.در دوره مزبور، نسبت حجم معاملات بورس به تشكیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی در حدود ۲‎/۴ درصد بوده است كه موقعیت ضعیف بورس را در آن دوره به خوبی نشان می دهد.

● سال های ۱۳۶۷-۱۳۵۸

پیروزی انقلاب اسلامی و وقوع جنگ تحمیلی رویدادها و تحولات بسیاری را به دنبال داشت. از دیدگاه تحولات مرتبط با بورس اوراق بهادار، نخستین رویداد، تصویب لایحه قانونی اداره امور بانك ها در تاریخ ۱۷ خرداد ۱۳۵۸ در شورای انقلاب بود كه به موجب آن ۳۶ بانك تجاری و خصوصی كشور در قالب ۹ بانك شامل ۶ بانك تجاری و ۳ بانك تخصصی ادغام و ملی شدند. به همین ترتیب، شركت های بیمه نیز ادغام و ملی شدند. رویداد مهم دیگر، تصویب قانون حفاظت و توسعه صنایع ایران در تیرماه ۱۳۵۸ بود كه به موجب آن صنایع كشور در۴ گروه دسته بندی شدند و سازمان صنایع ملی ایران نیز برای انجام مأموریت حفاظت از آنها پدید آمد. بدین ترتیب، بر اثر ملی شدن بانك ها، بیمه و صنایع كشور تعداد زیادی از بنگاه های اقتصادی پذیرفته شده در بورس از آن خارج شدند؛ تا آنجا كه تعداد آنها از ۱۰۵ شركت و مؤسسه اقتصادی در سال ۱۳۵۷ به ۵۶ شركت در پایان سال ۱۳۶۷ كاهش یافت. همچنین، در سال ۱۳۶۲ دادوستد اوراق قرضه به دلیل داشتن «بهره مشخص» ربوی تشخیص داده و متوقف شد.

تأثیرپذیری عاملان بازار سهام از تغییر قیمت ها چگونه است؟

 شاید جالب باشد بدانید که همانند بازار کالا، در بازارهای مالی نیز دارایی ها به دو دسته دارایی های قابل مبادله و دارایی های غیرقابل مبادله تقسیم می‌شوند. در بازار کالایی، تجارت به مفهوم بین المللی آن فرض می شود و لذا در چنین شرایطی، کالاهایی نظیر کالاهای صنعتی کارخانه ای، کالاهای قابل تجارت تلقی شده و کالایی نظیر ساختمان، کالایی غیرقابل تجارت محسوب می شود. در بازارهای مالی نیز دارایی به صورت اوراق بهادار نظیر اوراق مشارکت (قرضه)، اسناد خزانه و سهام شرکت ها را قابل مبادله می‌دانند و دارایی هایی نظیر بانک ها، بیمه ها و صندوق های تأمین اجتماعی را غیرقابل مبادله تلقی می کنند. این تقسیم بندی به منظور تحلیل وضعیت عرضه و تقاضای بازار و درک چگونگی عکس العمل عاملان بازار (فروشندگان و خریداران) نسبت به افزایش و یا کاهش عرضه و تقاضا دارای اهمیت ویژه ای است. با توجه به آن که در این یادداشت قصد ورود به مباحث تخصصی اقتصاد را نداریم، فقط اشاره می کنیم که در بازار دارایی‌های مالی قابل مبادله، محور تصمیم گیری عاملان بازار «قیمت سهام» است و نه نرخ بازگشت یا بازده سهام .

 به این ترتیب سرمایه گذاران در این بازار تنها به اخبار آخرین وضعیت قیمت ها و تحلیل های پیش بینی نوسانات آتی قیمت چشم دوخته اند. شاید چنین تلقی شود که بحث از قیمت سهام همان بحث از نرخ بازگشت و بازده سهام است در حالی که باید توجه داشت در واقع تغییرات قیمت تنها بخشی از بازده سهام را تشکیل می دهند. با این وجود چون تحلیل قیمت ها برای همگان با سهولت بیشتری انجام می پذیرد لذا محوریت قیمت سهام متداول تر است. البته مسأله این نیست که قیمت سهام به جای بازدهی آن ملاک تصمیم گیری قرار دارد بلکه نکته آن است که در این بازار «قیمت ها» به دلیل «جالب و جذاب بودن» بیشتر از نرخ بازده جلب توجه می کنند و تنها «سهولت جایگزینی» آنها مطرح نیست. به عنوان مثال شرایطی را در نظر بگیرید که سود تقسیم شده بین سهامداران شرکتی که سهام خود را در بازار عرضه کرده است، نتواند در بلندمدت روند صعودی خود را با آهنگ بیشتری نسبت به قبل ادامه دهد در این حالت افزایش ارزش سرمایه آنها از طریق افزایش قیمت سهام بیشتر از سهم آنها از سود تقسیم شده در بازده کل سهام، جلوه نمایی خواهد کرد و طبیعی است که نظر سرمایه گذار تنها معطوف به افزایش «قیمت» سهام خواهد شد.

انتظارات سرمایه گذاران چگونه رفتار آنها را در بورس متأثر می سازد؟

 تغییر قیمت ممکن است از تغییرات تقاضا نتیجه شود و تغییرات تقاضا متأثر از عوامل متعددی است که مهمترین آنها عوامل شکل دهنده «انتظارات تقاضاکنندگان» هستند. این عوامل چه پایه و اساس منطقی و عقلایی داشته باشند و چه نداشته باشند به هر حال بر کمیت و کیفیت تقاضا مؤثرند.

منظور از «عقلایی» در اینجا مفهوم اقتصادی آن است به این معنا که به عنوان نمونه در فرآیند عقلایی ارزشگذاری سهام، پیش بینی و برآورد «نرخ بهره» عاملی اساسی به شمار می آید و سود یا زیان سرمایه که متوجه سهامدار می شود از همین پیش بینی نرخ بهره حاصل می شود. تا آنجا که به بحث ما مربوط می شود، چنانچه تقاضاکنندگان (خریداران) در بازار سهام بر این باور باشند (انتظار داشته باشند) که انتظار و باور سایر سرمایه گذاران آن است که در آینده نزدیک نرخ های بهره و یا نرخ تورم (در کشورهایی که عامل نرخ بهره به عنوان متغیر کلان نقش حساسی ندارد) تغییر خواهند کرد. همین امر کافی است که تصمیم گیری ایشان در خصوص خرید یا فروش سهام شکل دیگر به خود بگیرد. فراتر از موضوع فوق، حتی کافی است که تقاضاکنندگان در بازار بورس باور کنند که سایرین به هر قیمتی حاضر به سرمایه گذاری در بورس به عنوان خریدار یا فروشنده سهام هستند. این باور دو بعد اساسی از رفتار عاملان بازار سهام را مشخص می کند. یکی از این ابعاد از نقش بازار سهام و عاملان این بازار قابل استنباط و مشاهده است ولی بعد دوم آنچنان روشن و شفاف نیست. به عنوان مثال برای بعد اول فرض کنید که سرمایه گذاران در بورس از اراده دولت مبنی بر افزایش حجم اعتبارات آگاه شوند و بدانند که فشارهای تورمی در راه است. در این حالت اعلام افزایش حجم اعتبارات قابل وام دهی سیستم بانکی از سوی دولت، موجب کاهش قیمت دارایی ها خواهد شد. چرا که سرمایه گذاران رابطه مستقیمی را بین نرخ بهره رسمی و نرخ بهره بازاری قائل هستند و از نظر ایشان افزایش نرخ بهره رسمی در آینده ای نزدیک قابل انتظار است. همچنین در کشورهایی که سهم بالایی از حجم تجارت بین المللی را دارند، تغییرات در تراز بازرگانی اغلب موجب تغییرات انتظاری در نرخ بهره می شود و این امر یکی از عوامل تغییرات قیمت سهام است. جنبه دیگری از رفتار سرمایه گذاران در بورس نیز قابل تصور است که منظور نظر اصلی ما در این یادداشت است و در ذیل به بررسی آن می پردازیم.

حباب قیمت چگونه شکل می گیرد؟

چنانچه می دانیم انگیزه حداکثرسازی سود و حداقل سازی زیان در سرمایه گذاری، به عنوان معیارهای اصلی تصمیم گیری و مؤثر تحرک صاحبان سرمایه در بورس نیز مثل هر بازار دیگری مطرح هستند، لیکن در برخی از مواقع، رفتاری رخ می دهد که به هیچ وجه مبتنی بر مبانی اساسی حاکم بر بازار سهام نیست. در این حالت حرکت «دسته جمعی و دفعی» سرمایه گذاران برای خرید یا فروش سهام در بورس می تواند قیمت سهام را بدون هیچ گونه توجیه اقتصادی و منطقی متأثر سازد. این پدیده اصطلاحاً به «حباب قیمتی در بورس» معروف است.

با عرض سلام و خسته نباشید و با آرزوی قبولی طاعات و عبادات.

بعد از توضیحاتی که درباره ی ساختار ورود به بورس اوراق بهادار و فعالیت در آن داده شد، حال نوبت شماست، شما دانشجوی گرامی، باید اطلاعات خود را در تمام زمینه های بورس و عوامل موثر در آن را به دقت و به طور پیوسته جمع آوری، بررسی و تحلیل کنید. همواره سعی کنید از اطلاعاتی که فکر میکنید ارتباطی با بورس ندارند استفاده کنید؛ همیشه مانند یک تحلیل گر اقتصادی، پیشامدهای سیاسی و اقتصادی را خود تحلیل کرده و به دنبال آن، نتایج آن پیشامدها را جویا شده و با تحلیل های خود مقایسه کنید. سعی کنید هر چند وقت یکبار به طور کلی تمامی قیمت های روز شرکت ها را در قالب جداول به عنوان اطلاعاتی که در آینده مورد استفاده قرار خواهند گرفت نگهداری کنید.

در قسمت اول ابتدا سعی در مرور و کامل کردن مطالب قبلی را داریم و توضیحاتی در باره ی افزایش سرمایه ی شرکتها و انتشار سهامهای حق تقّدم خواهیم داد.

در قسمت دوم انواع تجارت الکترونیک را معرفی خواهیم کرد.

در پایان نیز، آزادترین و بسته ترین اقتصادهای جهان را معرفی خواهیم کرد.

افزایش سرمایه:

در کشور ما نیاز به افزایش سرمایه از سوی شرکت ها را میتوان در چند مورد خلاصه نمود، از جمله نیاز به توسه عملیات تجاری،تقویت بنیه ی مالی و نیاز به نقدینگی، از نظر حقوقی افزایش سرمایه فقط زمانی مجاز خواهد شد که سرمایه ی قبلی کاملاً تأید شده باشد. از آنجا که افزایش سرمایه نیاز به منابعی دارد تا بتوان از آن جهت این افزایش استفاده نمود در اینجا به طرق افزایش سرمایه اشاره می نمایم:

افزایش سرمایه از طریق پرداخت مبلق اسمی سهام به نقد.

افزایش سرمایه از طریق تبدیل سود تقسیم نشده (اندوخته یا بدهی)به سرمایه.

تبدیل مطالبات حال شده سهامداران به سرمایه.

در مورد حق تقّدم:

پس از تصویب مجمع عمومی فوق العاده در مورد افزایش سرمایه، هیئت مدیره موظف است ظرف مدت معینی اقدام به انتشار گواهینامه حق تقّدم در افزایش سرمایه نماید در اینجا لازم است در مورد این گواهینامه و ماهیت آن مواردی را ذکر نمایم.

در خرید سهام جدید صاحبان سهام شرکت به نسبت سهامی که مالک اند حق تقدم دارند و این و این حق قابل نقل و انتقال می باشد. مهلتی که طی آن سهامداران می توانند حق تقّدم مذکور را اعمال کنند کمتر 60 روز نخواهد بود این مهلت از روزی که برای پذیره نویسی تعیین میگردد شروع میشود.

تعین نسبت حق تقّدم سهامداران قدیم با توجه به سرمایه اولیه و میزان افزایش سرمایه تعداد سهام هر سهامدار تعین می گردد. فرمول محاسبه حق تقدم هر سهامدار به روش زیر است:

تعداد سهام افزایش یافته

    تعداد سهام قدیم

کارگزاران:

حق العمل کارگزاران در بعضی از کشورها بر مبنای توافق بین مشتری و کارگزار تعین مگردد ولی در بورس تهران کارمزد معاملات توسط کارگزاران بورس تعین شده است، که به میزان 05/0 ارزش هر معامله میباشد.

از معیارهای دیگری که می توان برای انتخاب کارگزار استفاذه کرد، میزان اطلاعاتی است که کارگزاران در اختیار ما قرار می دهند.

فرم در خواست خرید و فروش دقیقاً همانند هم هستند و هر دو از طریق کارگزار مربوطه صادر میشود.

همونطور که در مطلب چند روز قبل در مورد بورس تا حدی توضیح داده شد که شما با داشتن یک کد سهامداری و ارتباط با یک کارگزاری می توانید اقدام به خرید سهام کنید ولی اینکه چه سهامی گزینه بهتری برای انتخاب است مسئله ایست که ما سعی می کنیم با دادن اطلاعاتی عمومی و روش هایی متداول شما را در این امر یاری دهیم.

دانستنیهای عمومی:

1-       گذشته از اطلاعات مالی هر شرکت که باید بصورت مستمر و از طریق جراید کثیرالانتشار ارائه می شود، نشانی و شماره تلفن هر شرکت که در بورس اوراق بهادار عضو است بر روی تابلوهای مخصوصی که در تالار بورس نصب گردیده قابل رویت است و این مهم به خاطر آن است که خریدار سهم هر نمادی(هر شرکت در بورس اوراق بهادار دارای یک نماد است) از محل دقیق امور سهام شرکت مربوطه اطلاع داشته باشد.

2-       اطلاعات دیگری که ما با حضور در تالار به دست خواهیم آورده اطلاعات مربوط به تاریخ برگزاری مجامع عادی و فوق العاده و مصوبات تعیین شده در این هیئت ها است که بوسیله آنها می توانیم بفهمیم که به عنوان مثال شرکتی که سهامدار آن هستیم برای دوره مالی قبل تقسیم سود داشته و یا افزایش سرمایه و همچنین برای دوره مالی جاری چه برآوردها و پیش بینی هایی کرده است.

3-       در حال حاضر دقیقا 90 کارگزاری در بورس اوراق بهادار تهران در حال فعالیت هستند که از این رقم 3 کارگزاری در استان قم فعالیت می کنند.

4-       همچنین بیش از 412 شرکت در بازار با هم رقابت دارند.

5-       همچنین روزانه اسامی 50 شرکت برتر از لحاظ سوددهی و افزایش قدرت مالی در بورس معرفی می گردند.

6-       انجام معاملات در تالار بورس تهران، راس ساعت 9.30 دقیقه صبح آغاز و دقیقا راس ساعت 12 همان روز پایان می یابد.

معرفی سایت های مرتبط با اطلاعات بورس:

سازمان بورس ایران

www.irbourse.com

سایت کمکی برای بورس

www.aftab.ir

بازار سرمایه ایران

www.sena.ir

شرکت مدیریت فناوری بورس تهران

www.TseTmc.com 

 (Tehran securities exchange technology management co) 

روزنامه دنیای اقتصاد

www.donya-e-eghtesad.com

از صفحه 17 تا 23

انواع تحلیل های بازار سهام:(2 راه)

        تحلیل بنیادی Fundamental Analysis

سرمایه گذاری بر اساس بهره گیری از وضعیت کلان اقتصادی و اطلاعات پایه ای و بنیادی سهم و تحلیل شرایط اقتصادی و مالی صنعتی شرکت (این روش از دیر باز در بورس ایران بوده و هست)

        تحلیل تکنیکیTechnical Analysis

تحلیل تکنیکی بر خلاف تحلیل بنیادی در بورس ایران نوپاست و عملا مدت زیادی از طرح عمومی آن نمی گذرد. که توسط ولس ویلدر تدوین شده است.

 با تشکر از جناب آقای حبیبی که ما را در تهیه و ارائه این مطالب یاری می دهند.

شخصیت های در جریان معامله:

ابتدا می خواهیم بدانیم که ما با چند شخصیت حقیقی یا حقوقی سروکار خواهیم داشت؛ طبیعتا اولین آن سرمایه گزار است زیرا سرمایه گزار است که اقدام به این معامله می کند دومین آن کارگزارانی هستند که ما می خواهیم بوسیله آنها خرید خود را انجام دهیم( البته نقش آنها عاملیت معامله در حکم واسطه بین ما و سازمان بورس است) سومین آنها سازمان بورس است که عامل بین کارگزار و سرمایه پذیر است و در نهایت شرکت یا نهادی است که قرار است سرمایه ما در آن به گردش درآید.

کدسهامداری:

حال بعد از تعاریف مربوطه نیاز است که بدانیم برای دارا بودن یک کد سهامداری چه باید کرد؟ البته این سوال مشکلی نیست؛ زیرا ما می توانیم با به همراه داشتن مدارکی همچون شناسنامه، کارت ملی، کدپستی و ... به یکی از کارگزاران مستقر در تالار بورس مراجعه وبرای  ثبت اطلاعات مان اقدام نماییم. انتخاب کارگزار به سلیقه خود فرد بستگی دارد البته باید متذکر شویم که با جمع آوری اطلاعات از افراد مستقر در تالار یا افراد با تجربه در مورد اینکه کدام یک از کارگزاران سرعت عمل بیشتری در خرید و فروش سهام دارند می توانیم گزینه مناسب را انتخاب کنیم.

کارگزار ظهر همان روز اقدام به ارسال اطلاعات ما به سازمان بورس می کند و بعد از حدود 3 الی 4 روز کد سهامداری ما آماده است؛ در نتیجه ما می توانیم در وقت مقتضی اقدام به خرید سهام کنیم.

انواعی سهامی که می توان خریداری کرد:

همان طور که بعضی مواقع در روی تابلو تالار مشاهده می شود دو نوع سهام معرفی می شود. نوع اول همان سهام عادی است و نوع دوم گواهینامه حق تقدم

در هنگام خرید سهام عادی ما به ازای قیمتی که در آن لحظه در بازار به ازای هر سهم مبادله می شود اقدام به خرید سهام نماییم.

ولی در هنگام خرید گواهینامه حق تقدم این شرایط کمی متفاوت است، برای روشن تر شدن موضوع مثال زیر را مطرح می کنیم

شرکت ایران خودرو به دلایلی اقدام به انتشار گواهینامه حق تقدم می کند( البته اکثر شرکت ها در صورتی دست به این اقدام می زنند که دچار مشکل مالی شده باشند؛ زیرا با انتشار حق تقدم سرمایه آنها افزایش در نتیجه میزان سهامداران آن شرکت هم افزایش خواهد یافت) حال قیمت بازاری هر سهم این شرکت برای مثال 3500 ریان است در هنگام خرید حق تقدم شرایط زیر پیش خواهد آمد:

اولا- حدود 1000 تا 1200 ریال از قیمت بازاری هر سهم حق تقدم کمتر است یعنی برای خرید حق تقدم شرکت ایران خودرو شما با واریز وجهی معادل 2300 ریال به ازای هر سهم به حساب کارگزاری درخواست خرید خود را مطرح می کنید. بعد از حدود 3 الی 6 روز یا حتی زودتر مشخص می شود که آیا گواهینامه حق تقدم ایران خودرو برای شما خریداری شده یا نه؛ اگر خریداری شده بود شما با قسمت سهام شرکت مربوطه تماس گرفته و شماره حسابی بابت واریز 1000 ریال مابقی دریافت می کنید( یعنی 3300=1000+2300) و نمونه فیش را به شرکت ارسال می کنید.

ثانیا- هر سهامی اعم از عادی یا حق نقدم باید توسط برگه اصلی سهام که به رنگ آبی است خرید و فروش شود که این برگه تا حدود 3 ماه پس از خرید حق تقدم به شما داده نمی شود و طبیعتا اجازه فروش آن را نخواهید داشت، ولی در سهام عادی چند روز بعد از اعلام خرید(حدود 8 روز) برگه اصلی شما آماده است و باید آن را از کارگزاری تحویل بگیرید.